en | pl
O MUZEUM WYSTAWY WYDARZENIA PROJEKTY EDUKACJA WYDAWNICTWA PRASA ZBIORY ONLINE

MUZEUM FOTOGRAFII W KRAKOWIE
X
X


BADANIA/PROJEKTY
FILMOWY DUCH AWANGARDY

AWANGARDA W POLSKIM FILMIE 1916-1981



 
Projekt MHF pt. FILMOWY DUCH AWANGARDY  ma na celu przybliżenie odbiorcom tradycji przedwojennej awangardy filmowej poprzez badanie jej relacji między fotografią, filmem i sztukami wizualnymi. W ramach wykładów i towarzyszących im projekcji zaprezentowane zostaną dokonania przedwojennego środowiska artystycznej awangardy oraz działania twórców powojennych, kontynuujących tradycje awangardowe. 
 
FILMOWY DUCH AWANGARDY jest pierwszym projektem pokazującym w tak pełnym ujęciu polską awangardę filmową. Mimo, iż większość przedwojennych filmów awangardowych nie przetrwała, część z nich współcześnie zrekonstruowano, zachowały się również materiały wizualne i piśmiennictwo, które przybliżają ich charakter. Dzięki pracy naukowców oraz artystów podejmujących się rekonstrukcji przedwojennych filmów, publiczność MHF będzie miała możliwość obcowania z duchem polskiej przedwojennej awangardy filmowej. 
 
Badanie relacji z kinematografią leży w obszarze działań kolekcjonerskich podejmowanych przez Muzeum Fotografii w Krakowie oraz stanowi kontynuację bogatych tradycji awangardowego środowiska filmowego, które w dużej mierze rekrutowało się z artystów działających w Krakowie. MHF stawia sobie za cel wzmacnianie świadomości owych tradycji wśród odbiorców także z uwagi na historyczny aspekt obecnej siedziby Muzeum, w której w latach 1945-1950 działała szkoła filmowa, uznawana za zaczątek szkolnictwa filmowego w powojennej Polsce.
 
Projekt FILMOWY DUCH AWANGARDY jest realizowany w ramach programu 100 LAT AWANGARDY W POLSCE.
 
 
--------------------------------------------------------------------------------------
4 listopada 1917 roku w siedzibie krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych odbyła się I Wystawa Ekspresjonistów Polskich. To symboliczny początek polskiej awangardy, choć jak chcą niektórzy badacze, pierwszy polski film awangardowy powstał rok wcześniej. W 1916 roku pionier polskiej animacji i filmu eksperymentalnego Feliks Kuczkowski zrealizował swoją animację „Flirt krzesełek” oraz film „Luneta ma dwa końce”. Jego marzeniem było realizowanie pozbawionych scenariuszy „filmów wizyjnych”, niestety jego krótkie metraże nie zachowały się do dziś, podobnie jak filmy „Przekroje” (1931) i „Beton”(1933) Janusza Marii Brzeskiego i film „OR – obliczenia rytmiczne” Jalu Kurka - przedstawiciela Awangardy Krakowskiej.
 
Brak zachowanych filmów realizowanych przez polskich artystów awangardowych w okresie międzywojennym nie pozwala na zakreślenie pełnego spectrum podejmowanych przez nich sposobów intermedialnych realizacji łączących malarstwo, poezję, fotografię, kolaż i film. Tym, co pozwala obecnie na kontakt z perspektywą, w jakiej awangardowi artyści widzieli medium filmowe, są przede wszystkim teksty teoretyczne i manifesty autorstwa Jalu Kurka, Mieczysława Szczuki, Henryka Berlewiego i Jana Brzękowskiego. W ramach spotkań z cyklu FILMOWY DUCH AWANGARDY powyższe zagadnienia staną się tematem wystąpienia prof. Marcina Giżyckiego, które odbędzie się 5 października.
 
Najwięcej o przedwojennym filmie awangardowym mówi częściowo zachowany dorobek Franciszki i Stefana Themersonów. Filmy „Apteka” (1930), „Przygody człowieka poczciwego” (1937) czy „Oko i ucho” (1944/45) były szeroko analizowane zarówno w ich relacji do nurtu dadaistycznego, jak i futurystycznego. Ten aspekt twórczości artystów i filmowców omówi 26 października dr Kamila Kuc. 
 
Twórczość Themersonów stanowiła również inspirację dla artystów neoawangardowych, przede wszystkim dla działającego w latach 70. w Łodzi Warsztatu Formy Filmowej. Grupa odwoływała się bezpośrednio do postulatów filmowych Wielkiej Awangardy. Istotą ich działania było nawiązanie do idei „filmu czystego”. O tym fenomenie opowie 10 listopada prof. Ryszard Kluszczyński.
 
Jako kontynuację przedwojennych tendencji awangardowych w filmie należałoby również widzieć działania twórców związanych z Grupą Krakowską. Ich efektem były dwa filmy zrealizowane przez Mieczysława Waśkowskiego i Antoniego Nurzyńskiego – absolwentów szkoły filmowej w Łodzi - „Uwaga!...malarstwo” (1957) oraz „Somnambulicy” (1958), zrealizowane we współpracy z Tadeuszem Kantorem. Osobnym, ale związanym z Grupą Krakowską, przypadkiem artysty poszukującego formuły filmu abstrakcyjnego był Andrzej Pawłowski, działający na pograniczu fotografii, malarstwa i rzeźby, twórca „Kineformy”(1957). O Grupie Krakowskiej opowie 30 listopada prof. Anna Markowska.
 
Autorefleksyjność medium, jako jeden z ważniejszych wyznaczników myślenia o filmie w kategoriach awangardowych, powraca w latach 70., oprócz przywołanego Warsztatu Formy Filmowej również w pracach Ewy Partum. Pionierka sztuki konceptualnej i feministycznej w Polsce, realizowała się również poprzez medium filmowe. Analityczny charakter jej prac można skonfrontować z eksperymentalnymi formami filmowymi tworzonymi przez artystki, pracujące z nieeksploatowanymi uprzednio aspektami medium - Jolantę Marcollę czy Teresę Tyszkiewicz. O aspektach feministycznych w powojennym polskim filmie awangardowym opowie na spotkaniu 14 grudnia Ewa Opałka.
 
Dzięki dofinansowaniu Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej Muzeum Fotografii w Krakowie zaprasza do udziału w przedsięwzięciu z zakresu edukacji i upowszechniania kultury filmowej pt. FILMOWY DUCH AWANGARDY.
 
 
26 października 2017, godz. 18:00
 
Kamera teoretyczna: polski futuryzm i wyobraźnia filmowa
 
Wykład: dr Kamila Kuc
 
Na przykładzie polskiego futuryzmu przeanalizowane zostaną zagubione filmy: Europa Franciszki i Stefana Themersonów i Beton Jana Marii Brzeskiego, zestawione z kadrami filmowymi, fotomontażami, nowelami i poematami futurystycznymi (m.in. Nogi Izoldy Morgan Bruno Jasieńskiego). Wykład oparty na książce K. Kuc Visions of Avant-Garde Film (Wizje Filmu Awangardowego) zaprezentuje historię polskiego filmu awangardowego w kontekście pojęć kino-noweli, kino-poezji, fotomontażu i scenariusza, ukazując polską awangardę filmową na tle osiągnięć kinematografii USA, Niemiec i Włoch. 
 
10 listopada 2017, godz. 18:00
 
Między ekspresją a analizą medium. Twórczość WFF na tle kina neoawangardy
 
Wykład: prof. Ryszard W. Kluszczyński
 
WFF to grupa artystów, którą tworzyli m.in. Józef Robakowski, Paweł Kwiek, Wojciech Bruszewski i Ryszard Waśko, którzy odwoływali się bezpośrednio do postulatów filmowych Wielkiej Awangardy. Istotą ich działania było nawiązanie do idei „filmu czystego”, koncentrującego się na samych możliwościach i specyfice filmowego medium. Eksperymentalne działania WFF stanowią kontynuację poszukiwań meta-medialnych, które uwidaczniały się w opracowaniach teoretycznych i działaniach praktycznych artystów przedwojennych.
 
 
30 listopada 2017, godz. 18:00
 
Energia zamiast przeżycia artystycznego: Andrzeja Pawłowskiego idea żywej sztuki
 
Wykład: prof. dr hab. Anna Kutaj-Markowska
 
Tematem wykładu są abstrakcyjne fotografie i filmy zmarłego w 1986 roku artysty, członka Grupy Krakowskiej. Artysta debiutował w okresie stalinowskim niezwykłym teatrzykiem w walizce, z lalkami odbijającymi się w ukośnie zamontowanym lustrze. Światło w przestrzeni to zasadniczy temat jego późniejszych dzieł. Co jednak właściwie znaczyły słowa Mieczysława Porębskiego „Było w nim coś jasnego”?
 
14 grudnia 2017, godz. 18:00
 
Kino tautologiczne, Reakcja wymuszona czy Stałe zajęcie?
Feminizm i awangarda na przykładzie filmów Ewy Partum, Jolanty Marcolli i Teresy Tyszkiewicz 
 
Wykład: Ewa Opałka
 
Autorefleksyjność medium filmowego powraca w latach 70-tych w pracach pionierki polskiej sztuki konceptualnej - Ewy Partum. W filmach Kino tautologiczne i Drawing TV widać zarówno teoretyczną refleksję nad semiotyką filmu, jak i rozważania na temat oddziaływania telewizji. Analityczny charakter jej prac zostanie skonfrontowany z eksperymentalnymi filmami młodszych artystek: Jolanty Marcolli, jednej z założycielek Galerii Sztuki Aktualnej, testującej interaktywne i psychologiczne aspekty rejestracji filmowej oraz Teresy Tyszkiewicz, wykorzystującej kamerę jako narzędzie do analizy konstrukcji tożsamościowych, zwłaszcza tożsamości płciowej.
 
 
Na spotkania zapraszamy do Kina Mikro przy ul. Lea 5. Spotkaniom towarzyszą projekcje filmowe. 
 
Partner przedsięwzięcia: Kino Mikro.
 
 
 
Projekt jest współfinansowany przez Polski Instytut Sztuki Filmowej w ramach programu "Edukacja i upowszechnianie kultury filmowej"
 

do góry
© Copyright MHF w Krakowie, 2018
© Copyright MHF w Krakowie, 2018
Design: teren prywatny
Design: teren prywatny
Dofinansowano ze środków
Programu Wieloletniego Kultura+