en | pl
O MUZEUM WYSTAWY WYDARZENIA PROJEKTY EDUKACJA WYDAWNICTWA PRASA ZBIORY ONLINE

MUZEUM FOTOGRAFII W KRAKOWIE
X
X


ARCHIWUM
1999

2019
2018
2017
2016
2015
2014
2013
2012
2011
2010
2009
2008
2007
2006
2005
2004
2003
2002
2001
2000
1999
1998
1997
1996
1995
WYSTAWY / przeszłe

Spojrzenia na Wilno | 9.07 - 1.08.1999
Fotografia wileńska w latach 1939-1939



W historii fotografii polskiej, tak jak w dziejach całej polskiej kultury, Wilnu przypadła rola szczególna. Choć pierwszy dagerotyp na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej powstał w podwileńskich Werkach już latem 1839 r. - w parę miesięcy po ogłoszeniu wynalazku Daguerre'a

- to jednak o początkach rozwoju tej dyscypliny w mieście i pierwszych stałych zakładach możemy mówić dopiero w latach pięćdziesiątych XIX w., a więc są one o kilkanaście lat póŁºniejsze w porównaniu z innymi miastami dawnej Rzeczypospolitej. Powodów tego stanu rzeczy należy upatrywać przede wszystkim w bardzo trudnej sytuacji mieszkańców po upadku powstania listopadowego i zamknięciu Uniwersytetu. Litwa była tym terenem, z którego najwięcej osób wywieziono w głąb Rosji. Stamtąd pochodziła też najliczniejsza grupa, która została zmuszona do emigracji. Zarówno w jednym jak w drugim przypadku były to osoby najbardziej niespokojne i twórcze. Takimi właśnie byli pionierzy fotografii, która obok wykształcenia ogólnego oraz "ogłady" estetycznej wymagała także wiadmości z zakresu chemii i fizyki.

Dzieje rozwoju fotografii w Wilnie można podzielić na trzy okresy. W pierwszym przed wybuchem powstania listopadowego w Wilnie działały cztery zakłady fotograficzne, po upadku pozostał z nich tylko jeden - Alberta Swieykowskiego. Właściciele pozostałych, Abdon Korzon i Walerian Dowmont, zostali wywiezieni w głąb Rosji, zaś Włoch Achilles Bonoldi musiał wyjechać do Paryża.

Drugi okres, od lat sześćdziesiątych po osiemdziesiąte, jest ściśle związany z działalnością dwóch największch XIX-wiecznych fotografów wileńskich Józefa Czechowicza i Aleksandra Straussa. W latach sześćdziesiątych otworzyli oni w Wilnie nowoczesne, świetnie wyposażone zakłady. Obaj byli starannie wykształceni. Strauss - malarz, absolwent Akademii Petersburskiej - był świetnym portrecistą, wychował liczne grono następców. Czechowiczowi przypadła rola wileńskiego weducisty - jest autorem około dwustu fotografii miasta.

Trzeci okres rozpoczyna się po roku 1905, kiedy to rząd carski zgodził się na pewne ustępstwa narodowościowo-wyznaniowe i złagodzenie przepisów cenzury. W roku 1909 przyjechał do Wilna Ferdynand Ruszczyc - jeden z niewielu malarzy polskich, który dostrzegał możliwości fotografii jako odrębnej dziedziny sztuki. Jemu też wileńska fotografia zawdzięcza swój wspaniały rozwój w XX w. PrzyjaŁºń Ruszczyca z Janem Bułhakiem, datująca się od 1911 roku, jego pomoc, miały niezaprzeczalny wpływ na fotografika. Utworzenie w Wilnie w 1911 r. stanowiska fotografa miejskiego, a w 1918 r. Zakładu Fotografii Artystycznej przy Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu im. Stefana Batorego, było pomysłami Ruszczyca podejmowanymi z myślą o Bułhaku.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego Wilno było jednym z najsilniejszych w Polsce ośrodków fotograficznych. Tu właśnie z inicjatywy Bułhaka powstał pierwszy fotoklub, którego członkowie byli laureatami wielu wystaw a także współzałożycielami w roku 1929 Fotoklubu Polskiego. Obok Bułhaka w mieście działali fotograficy tej miary co Zygmunt Wrześniowski czy wspaniały portrecista Jan Kurusza-Worobiew. O niektórych z fotografów wileńskich zapomniano, ale ich znaczenie dla rozwoju polskiej fotografii jest niekwestionowane.

Jest to pierwsza tak bogata ekspozycja kolekcji Vilnianów znajdujacej się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Wystawę i katalog dedykujemy pamięci prof. Stanisława Lorentza, który przez sześć lat był konserwatorem wileńsko-nowogródzkim i do końca swego życia czuł się z tym miastem związany tak bardzo, że niektórzy uważali go za wilnianina.

Komisarz wystawy w Warszawie i Krakowie
Małgorzata Plater-Zyberk


do góry
© Copyright MHF w Krakowie, 2019
© Copyright MHF w Krakowie, 2019
Design: teren prywatny
Design: teren prywatny
Dofinansowano ze środków
Programu Wieloletniego Kultura+