en | pl
O MUZEUM WYSTAWY WYDARZENIA PROJEKTY EDUKACJA WYDAWNICTWA PRASA ZBIORY ONLINE

MUZEUM FOTOGRAFII W KRAKOWIE
X
X


BADANIA/PROJEKTY
FOTOOBRAZY BRONISŁAWA SCHLABSA W ZBIORACH MUZEUM FOTOGRAFII W KRAKOWIE

FOTOOBRAZY BRONISŁAWA SCHLABSA W ZBIORACH MUZEUM FOTOGRAFII W KRAKOWIE

1/4


 
Foto-obrazy Bronisława Schlabsa jako autorskie interpretacje nowoczesności
 
 
Nazwisko Bronisława Schlabsa (1920-2009) już od szeregu lat zajmuje znaczącą pozycję w historii polskiej fotografii, nie tylko z uwagi na jakości estetyczne, ale przede wszystkim jako istotny przykład poszerzania ekspresji i społecznego oddziaływania obrazów. Już wczesne prace poznańskiego artysty stanowią wyraz dystansu wobec ustalonych, bezpiecznych zasad fotografowania. Jego najbardziej znane prace, określane jako „Fotogramy” stanowią wyraz radykalnego myślenia o fotografii, jako medium kompetentnie wyrażającego złożoność, nieoczywistość oraz dynamizm nowoczesnej rzeczywistości. Swoją wizję fotografii Schlabs zaprezentował w ramach dwóch znaczących wystaw zorganizowanych wspólnie ze Zdzisławem Beksińskim i Jerzym Lewczyńskim w 1958 i 1959 roku. Obecnie, z historycznej perspektywy, czytelny staje się konflikt pomiędzy artystycznym nowatorstwem i bezkompromisowością trzech artystów, a zachowawczym, konserwatywnym nastawieniem krytyków i większości widzów. W rezultacie, jedna z istotnych szans na wypracowanie nowego kanonu nowoczesnej, adekwatnej do współczesności sztuki, została zaprzepaszczona. 
 
Po upływie ponad dwóch dekad od artystycznego debiutu Schlabsa indywidualne i społeczne konteksty powstawania fotografii artystycznej okazywały się pod wieloma względami zbliżone. Także w tym okresie twórczość Bronisława Schlabsa nacechowana była indywidualnym, autonomicznym podejściem autora, posługującego się, niejako na przekór współczesności, skomplikowaną warsztatowo autorską metodą dla kreowania nieoczywistych, artystycznych przekazów. Artystyczny powrót Schlabsa, zainicjował autorski pokaz prac z cyklu Akcja Dzieło (1975), powstałych z połączenia technik fotograficznych i malarskich. Kontynuacją i rozwinięciem tej drogi twórczej były kolejne cykle, wyrażające zainteresowanie artysty duchowością człowieka (Wieczny sen, Wizerunki Wieniawskiego, Wizerunki fotografów, cykl poświęcony Janowi Pawłowi II, i inne).    W tych pracach ponownie dochodzi do głosu znużenie dokumentalną i ilustratorską funkcją obrazów, jako dominującą tendencją przede wszystkim fotografii amatorskiej, a ponadto świadomość wyzwań stających przed kreatywną fotografią, związanych z popularnością nowych form artystycznej wypowiedzi, jak video czy performance. Artystyczna diagnoza Schlabsa nie ogranicza się w tej sytuacji do kontestowania rozwiązań formalnych, zawierając także propozycje programu nowej sztuki, odpowiadającego na wyzwania prowokowane przez narastającą bezideowość i zanik wartości społecznych. Można powiedzieć, że tak jak zazwyczaj, nieoczywista materia tych prac odbiegała znacznie od obowiązujących współcześnie konwencji estetycznych. W rezultacie, dalekie od formalnych i treściowych kompromisów tworzone przez poznańskiego artystę fotoobrazy, podobnie jak powstające w latach 50-tych abstrakcyjne montaże, otaczała aura pewnej dyskredytacji wynikająca z ich niezrozumienia.  Autonomiczny, nacechowany odrębnością, charakter twórczości Schlabsa, ujawnia się także w tematyce  powstałych wówczas prac, współtworzących nasyconą humanistycznym przesłaniem narrację, dotyczącą autonomii i niezależności jako uniwersalnych wartości kultury. W ujęciu Schlabsa jawi się ona jako suma indywidualnych i społecznych wrażliwości, które spotykają się w przestrzeni jego prac, powołane do nieoczywistego, a poprzez to autentycznego dialogu wokół historii, duchowości, pamięci i rangi twórczości artystycznej, a zwłaszcza muzyki i literatury. Wszystkie te elementy stanowią fundamenty kulturowej tożsamości społecznej odsłonięte dzięki artystycznej kreacji. Oprócz refleksji nad kondycją społeczną w pracach artysty powstałych w późnym okresie pojawiają się motywy dotyczące prywatności i codzienności, postrzeganych jako niepowtarzalne, unikatowe zjawiska. Zaskakująca energetyczność  przenikających się nawzajem motywów i planów okazała się najbardziej stosowną formułą dla budowania artystycznych historii o randze przyjaźni i prywatnych wspomnień.  Odziaływanie kultury jest zatem wielopłaszczyznowe i dotyczy każdej sfery życia ludzkiego, a zatem refleksja nad nią jest zarówno kwestią publiczną, jak i prywatną. Twórczość Schlabsa z tego okresu jest szczególnym przykładem umiejętności zrównoważenia potencjału estetycznego z konsekwencją artystycznego programu, skupionego na człowieku i jego egzystencji. Bronisław Schlabs należy do klasyków polskiej fotografii artystycznej, którego twórczość bezprzecznie przynależy do nurtu analiz  tożsamościowych, wraz z dokonaniami uznanych fotografów, Andrzeja Różyckiego czy Józefa Robakowskiego. 
 
Zmiana, dokonująca się w rzeczywistości dzięki twórczości Bronisława Schlabsa dotyczy zarówno artysty, jak i widza. Rolą pierwszego z nich jest już nie tylko zaświadczenie lub porządkowanie obrazu świata, lecz także kreowanie złożonej rzeczywistości w jej duchowych i materialnych przejawach wedle własnych kompetencji i uznania. To z kolei może stanowić cenną inspirację dla widza w dokonywaniu indywidualnych wyborów życiowych, przykładowo dzięki reinterpretacji wspomnień prywatnych czy ról społecznych. Można powiedzieć że nieoczywistość i wieloznaczność stanowią stale i niezmiennie rys charakterystyczny sztuki Schlabsa,  zwłaszcza w kontekście indywidualnego interpretowania otaczającej rzeczywistości. Podobnie, punkty egzystencjalnego odniesienia i stabilne równoważniki wobec jej chaotycznej materii mogą być lokowane zarówno w potencjale kreatywnym, wyobraźni czy wrażliwości człowieka, jak i historii prywatnej i społecznej, traktowanej jako narzędzie umacniania tożsamości. W ten sposób artystyczny przekaz budowany z szeregu pozornie nieprzystawalnych elementów odnosi się do nieoczywistego ducha czasu jak i ekspresywnej postawy samego autora wobec artystycznych i społecznych dylematów. Rozwiązywanie zagadnień formalnych czy estetycznych problemów sztuki nie stanowi pierwszoplanowego celu twórczości Schlabsa, koncentrującego się (jak zawsze) na oryginalności i uniwersalności artystycznego komunikatu. Rezultatem łączenia różnych technik i materii jest niejednoznaczny pod względem estetycznym, a jednocześnie spójny przekaz dotyczący co najmniej dwóch zasadniczych problemów: kondycji pojedynczego człowieka wobec wyzwań codzienności oraz pytań o rangę sztuki, traktowanej jako przestrzeń kumulowania historycznych doświadczeń dla konstruowania społecznego dialogu wokół  współczesności.
 
Sposób w jaki Schlabs pojmował funkcję i zadania sztuki pozwala przypuszczać, iż jego główne artystyczne zadanie stanowiło skonstruowanie uniwersalnego języka dla narracji i dialogu odnoszących się do funkcjonowania człowieka w przenikających się indywidualnych i społecznych sferach środowiska życiowego. Złożona i wielowątkowa twórczość Bronisława Schlabsa stanowiąc odzwierciedlenie konsekwentnej i oryginalnej osobowości autora, odnosi się jednocześnie do uniwersalnych problemów związanych z programowaniem dyskursów wokół historii i estetyki fotografii-sztuki. Fotograficzno-malarskie prace Schlabsa stanowią  istotne zjawisko w nurcie ożywionej dyskusji nad społeczną i narodową tożsamością zapoczątkowanej w Polsce w latach 70. ubiegłego wieku, stanowiąc jednocześnie jeden z istotnych przejawów dynamicznych przemian społeczno-politycznych, kontynuowanych w następnych dekadach.     
 
Marek Janczyk
 
Zakup do zbiorów Muzeum Fotografii w Krakowie kolekcji "Fotoobrazów" Bronisława Schlabsa dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury w ramach programu „Regionalne kolekcje sztuki współczesnej 2018”
 

do góry
© Copyright MHF w Krakowie, 2019
© Copyright MHF w Krakowie, 2019
Design: teren prywatny
Design: teren prywatny
Dofinansowano ze środków
Programu Wieloletniego Kultura+